Meerdere recensie’s van : In het licht van de schaduw

Lees hier de recensie van Biblion

Lees hier de recensie van de Academie voor Geesteswetenschappen

Recensie : In het licht van de schaduw

Miny Potze geeft zicht op onze levensreis aan de hand van sprookjes over de schaduw. Alleen door bewustwording en aanvaarding van het leven kan een mens in vrede oud worden. Ze nodigt de lezer uit om dit proces actief in te gaan.
Schaduw en licht
Wijsheid komt niet met de jaren. Zoveel is duidelijk als je dit boek hebt gelezen. Het is hard werken. ‘Werken’ met een knipoog want het komt neer op loslaten, terugkijken, reflecteren en aanvaarden. Ook de minder mooie dingen in je leven mogen gezien en omarmd worden. Soms zijn er onuitgewerkte zaken uit de jeugd of kindertijd die opnieuw beleefd moeten worden om ze te verwerken en los te laten. Potze geeft daarvan een treffend voorbeeld over hoe zij en een collega voortdurende de strijd met elkaar aangingen. Pas na haar pensioen kon ze dit rechtzetten. Ze kreeg daar de kans voor en greep die ook op het juiste moment. Dit noemt zij de schaduw onder ogen zien om het licht te ontdekken.
Vergeving speelt een belangrijke rol in de laatste fase van het leven. Wie niet kan vergeven en aanvaarden dreigt een zuurpruim of zeurkous te worden en valt ten prooi aan verbittering. Als het ik en het ego bij het ouder worden minder belangrijk worden, kan er ruimte komen voor ‘Uw wil geschiedde’ of een eenheidservaring waarbij je even opgetild wordt. Maar dat gaat niet vanzelf. Potze schrijft maar daagt de lezer ook uit om te gaan schrijven. Schrijven over je leven, je biografie kan namelijk een belangrijk hulpmiddel zijn om je leven te aanvaarden.
Sprookjes
Potze illustreert de levensreis met het beeld van het Duikbootmodel. Ons lichaam en onze prestaties volgen een curve die zijn hoogtepunt bereikt rond het 40e levensjaar. Dit is de buitenkant. Parallel loopt de binnenkant met de geestelijke ontwikkeling. Die curve zit onder water en bestrijkt het pad van de ziel en het ego. Hier behandelt Potze de begrippen ego-integriteit en ego-transcendentie. Ook het begrip generativiteit legt ze uit; leven met de volgende en de vorige generatie. Soms wordt je moeder (mantelzorger) voor je eigen moeder. In deze fase komt ruimte voor onze zachte kant, liefde, lichtheid en compassie. De laatste levensfase illustreert Miny Potze aan de hand van sprookjes en de reis van de held. De held staat voor uitdagingen, ontmoet weerstand, heeft helpers en doorstaat beproevingen. Uiteindelijk vindt de held zijn bestemming maar vaak pas nadat hij de schaduw onder ogen is gekomen. Zijn kijk op de wereld is veranderd en hij gaat gelouterd verder. Zo moet de ouder wordende mens leren zien wie hij of zij werkelijk is. Pas dan kun je het leven leiden zoals het is bedoeld.
Potze onderbreekt haar relaas regelmatig met verhalen, interviews en sprookjes. Dat zijn soms wat lange lappen tekst waardoor de vaart uit het verhaal gaat en de lezer steeds moet schakelen. Potze verklaart de sprookjes en boort verschillende lagen aan. Het eerste niveau zit op de laag van het kindersprookje maar het diepere niveau raakt de ziel. Zo laat de auteur ons sprookjes opnieuw beleven. Fysiek gezien is het leven na het vijftigste levensjaar een tijd van verlies, maar vanuit het oogpunt van de ziel kan het een tijd van groei zijn om gewoon te mogen zijn. Het willen en streven mag de oudere mens loslaten.
Diplomaverbranding
Terugkijken op je leven kun je ook samen doen met een vriendin. Door naar elkaar te luisteren zonder adviezen te geven en zogeheten ‘wekkende’ vragen te stellen kun je bijdragen aan het proces van verdieping bij de ander. Opruimen hoort ook bij de jaren na je pensioen. Dat kan zijn: kleiner wonen, spullen wegdoen, bezit verminderen, boeken doorgeven en je papieren opschonen. Wat heb je uiteindelijk aan diploma’s en papieren na je pensioen? Potze bedacht er een mooie ceremonie voor. Samen met haar vriendinnen verzamelt ze haar diploma’s en steekt de fik erin. Een dapper en sterk ritueel waar ze best wat meer woorden aan had mogen wijden maar waar ze in vijf regels mee klaar is.
Volgens sjamaanse traditie is het uitspreken van dankbaarheid naar ouders en het leven een waardevol element. Miny Potze vindt haar leven in haar tachtigste levensjaar nog zeker niet voltooid. “Iedere dag doen zich weer momenten voor waaruit ontwikkelpunten naar voren komen.” Zo inspireert ze de lezer tot bewust en vredig ouder worden.

Recensent: Els Vegter

Brandend verlangen – Wim Jansen

Mystiek heeft de naam nogal zweverig te zijn. God heeft de naam nogal abstract te zijn. Alleen al het woord ‘God’. Dat beladen, misverstandelijke woord. Ik ga er nog veel over zeggen, maar hier alvast dit: wie moeite heeft met dat woord nodig ik van harte uit om de titel vrijelijk aan te passen aan het eigen levensgevoel: Brandend verlangen om op te gaan in liefde.

Recensie : Waar gaat dit over

Waar gaat dit over? : over levensvragen, levensbeschouwing en een geloof dat verandert / Albert Althuis.

Een boek waarin de auteur – een voormalig leraar godsdienst – ingaat op de vraag naar een zinvol leven. Uitgangspunt is dat ieder mens streeft naar een balans tussen geborgenheid en uitdaging. Zowel wanneer de mens teveel wordt vertroeteld als wanneer er teveel van hem of haar wordt gevraagd, gaat er iets mis. Een onbalans ontstaat wanneer te weinig aandacht wordt gegeven aan het verlangen naar het goede, ware en schone. Die persoonlijke waarden van waaruit een mens leeft, hebben ook een religieus karakter: ze gaan over verbinding met de medemens, cultuur, natuur en met het transcendente. In de tweede helft laat de auteur zien hoe de Bijbel en met name woorden als God, Jezus en heilige Geest een blijvende inspiratiebron en hulp kunnen zijn. Aan de hand van de woorden ‘ontmoeting’ en ‘wonen’ laat de auteur zien hoe de Platoonse waarden van het goede, ware en schone ook met het Koninkrijk van God in verband kunnen worden gebracht, evenals met de grondwaarden van vrijheid, gelijkheid en broederschap. Een tot nadenken aanzettend boek dat geschikt is voor leeskringen en persoonlijke bezinning waarin psychologische, filosofische en theologische inzichten versmelten in ideeën waar duidelijk levenservaring achter schuil gaat.

Recensent: Dr. Taede A. Smedes

Meerdere recensie’s van : Waar gaat dit over

Lees hier de recensie van Biblion

Lees hier de recensie van Evert van der Veen

Recensie : Saida – Biblion

Saida : van schoonmaakster tot islamitisch geestelijk verzorgster

Biografie van moslima Saïda die werkt als intercultureel zorgconsulente voor niet-westerse migranten bij de pastorale dienst voor patiënten, mantelzorgers, zorgverleners en studenten van het Radboudumc. Haar levensverhaal onthult hoe er de afgelopen decennia over migranten in Nederland is gedacht. Haar vader werd ‘gastarbeider’ genoemd. Zijn kinderen worden bestempeld als allochtoon, niet-westerse migrant, Marokkaanse Nederlander, tweede generatie migrant of Nederlander met een migratieachtergrond. Deze begrippen weerspiegelen de discussie over de multiculturele en religieuze samenleving. Is Saïda nu een ‘echte’ Nederlandse of blijft ze toch een Marokkaanse in Nederland? Hoe lang blijft iemand buitenlander in Nederland? Het boek is een boeiende beschrijving van de zelfontwikkeling en ervaringen van de hoofdpersoon en de impact van haar werkzaamheden, gesprekken en presentaties waarmee ze zorgverleners inzicht biedt in de belevingswereld van moslims in Nederland. Een goed geschreven, verzorgd uitgegeven boek met vele kleurenfoto’s. Interessant voor zorgverleners. Het boek is voorzien van een lijst van geraadpleegde literatuur.

Recensent: Drs. M.H. Langelaan

Meerdere recensie’s van : Saida

Lees hier de recensie van Biblion

Lees hier de recensie van Paul Delfgaauw

de appel is weer barstig

Meerdere recensie’s van : De appel is weer bartig

Lees hier de recensie van Ellen van Son

Lees hier de recensie van Dr. Taede A. Smedes

Recensie : Waar gaat dit over – Albert Althuis

Eigentijds geloven

Wie met mensen in gesprek gaat, hoort vaak dat zij in de loop van hun leven afscheid hebben genomen van hun religieuze opvoeding. Vaak zijn ze traditioneel opgevoed met wekelijkse kerkgang – soms zelfs twee keer per zondag – en hebben ze van hun ouders allerlei christelijke opvattingen en gebruiken meegekregen. Achteraf heeft menigeen dat ervaren als iets dat je als kind werd opgedrongen. Sommigen hebben daar al vroeg afscheid van genomen en hebben dit in de woelige zestiger en zeventiger jaren losgelaten. Voor hen was het een bevrijding dat dit alles niet langer tot hun leven behoorde. Anderen zijn aanvankelijk wel min of meer in de voetsporen van hun ouders getreden en leken ogenschijnlijk daarin verder te gaan. Onder invloed van de tijdgeest en hun persoonlijke levenservaringen zijn ze toch geleidelijk los gegroeid van de stam die hen heeft voortgebracht.

In de huidige protestantse kerk kom ik veel van die mensen tegen die vroeger meelevend waren, regelmatig naar de kerk gingen, actief zijn geweest en zelfs in de kerkenraad hebben gezeten. Momenteel zijn ze nog wel lid, ze hechten daar ook nog wel aan maar ze ervaren weinig binding meer. Hun plaatselijke kerk sluit niet aan bij de ontwikkeling van hun denken of – zou je misschien beter kunnen zeggen – hun denken heeft zich ver buiten de kerkelijke kaders ontwikkeld. Ze herkennen zich niet meer in de opvattingen van andere kerkleden, vinden hen aardige mensen maar hun kerkelijke betrokkenheid zien ze als tamelijk achterhaald.

Voor al deze mensen die nieuwe religieuze ruimte zoeken of deze al hebben gevonden, is dit boek Waar gaat dit over? zinvol en herkenbaar. Over levensvragen, levensbeschouwing en een geloof dat verandert is de ondertitel van dit boek waarin een mens in de brede context van maatschappij, geschiedenis en christelijke traditie ter sprake komt.

Albert Althuis was docent godsdienst en maatschappijleer aan Windesheim. Hij is daarom goed in staat om een helder en aansprekend verhaal te vertellen en mensen van deze tijd die modern geloven de weg te wijzen naar een eigentijdse spiritualiteit. Ook zijn eigen verleden komt ter sprake en dat zal voor veel generatiegenoten zeker herkenbaar zijn. Zijn herinneringen niet zeker niet negatief gekleurd al ziet hij achteraf wel het betrekkelijke van die tijd.

Naast zijn eigen verhaal geeft Albert Althuis veel ruimte aan filosofen en citeert hij aan het slot van ieder hoofdstuk uitgebreid allerlei mensen met de bedoeling om de reflectie van de lezer te stimuleren.

Geloven is verbinding met het transcendente en draagt waarden als waarheid, gerechtigheid en liefde in zich. Er zijn twee polen die elkaar vasthouden: troost en inspiratie, geborgenheid en uitdaging. De grote lijnen van de bijbel komen ook ter sprake evenals God, Jezus en Geest. Zo is het boek toch enigszins een inleiding tot geloven waarin de elementaire lijnen van het kerkelijk belijden vernieuwd en eigentijds worden uitgelegd.

Verfrissend en stimulerend!

Recensent: Evert van der Veen

Cees den Heyer, een eigenzinnig bijbelwetenschapper

Cees den Heyer, een eigenzinnig bijbelwetenschapper

Hij ontwikkelde zich van een doodgewone orthodoxe gereformeerde theoloog tot een eigenzinnige en ruimdenkende bijbelwetenschapper. Cees den Heyer, voormalig hoogleraar Nieuwe Testament aan de gereformeerde theologische universiteit van Kampen, verwierf vooral bekendheid door zijn opvattingen over de verzoening. Het dogma van de verzoening, dat Jezus aan het kruis is gestorven om de zonden van de mensen weg te nemen is als zodanig niet in het Nieuwe Testament terug te vinden, zo betoogde hij in zijn boek ‘Verzoening, Bijbelse notities bij een omstreden thema’ uit 1997. Zijn ontslag als hoogleraar aan de ‘School der Kerken’ werd geëist door 92 predikanten van het behoudende Confessioneel Gereformeerd Beraad. De bestuurders van de theologische universiteit Kampen bemoeiden zich er mee, en de synode van de Gereformeerde Kerken in Nederland sprak in 2000 een veroordeling uit, maar ontsloeg Den Heyer niet. Weliswaar was Den Heyer binnen de ruimte gebleven die hij als kerkelijk hoogleraar had, maar de theoloog had volgens de gereformeerde synode “de strekking en de kracht van de klassieke verzoeningsleer onvoldoende gepeild”. Den Heyer overleed twee weken geleden op 78-jarige leeftijd aan de gevolgen van een dramatisch auto-ongeluk.
In zijn boek ‘Ruim geloven. Een theologisch zelfportret’ uit 2000 diende Cees den Heyer zijn critici van repliek. Daarin getuigt hij ook van zijn persoonlijke ontwikkeling en legt hij zijn opvattingen over de bijbel en de belijdenissen nog eens uit. Den Heyer komt erin naar voren als een door en door gereformeerde en uiterst brave man, als een ‘normale’ zeer kerkelijk betrokken theoloog, die nauwelijks opzienbarende standpunten vertolkte, meer het type studeerkamergeleerde. Maar wel eentje die zeer helder en duidelijk kan schrijven. De hoogleraar keerde zich ertegen dat belijdenis en dogma het laatste woord hebben gekregen, waardoor de bijbel voorgoed aan banden is gelegd. Volgens de belijdenis is de bijbel het ‘Woord van God’, maar voor Cees den Heyer is de bijbel allereerst een ‘mensenwoord’.
“Een echt menselijk boek: groots en monumentaal, diepzinnig en hoopgevend, maar ook kwetsbaar en aanvechtbaar, onbeholpen en gebrekkig. Het kan ons aanspreken. Niet als een boek waarin eeuwige waarheden worden geopenbaard, maar als bundel geschriften van gewone mensen.”
Waarin de betekenis van Cees den Heyer voor de theologie ligt? Rinus van Warven, predikant van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Kampen en eigenaar van Uitgeverij Van Warven te Kampen, een uitgeverij op het gebied van religie en zingeving, is een voormalige student van Cees den Heyer. “Hij drukte ons op het hart dat een zekere mate van dogmatische vooringenomenheid ons zal verhinderen om de Bijbelteksten fris en onbevangen te kunnen lezen. Den Heyer haalde de teksten en verhalen onder dikke lagen stof vandaan, zodat ze weer gingen leven en ons konden inspireren.”
Uitgeverij Van Warven gaf vier jaar geleden het meesterwerk van Cees den Heyer uit. Een omvangrijk boek over hoe er in de loop van de geschiedenis gedacht is over Jezus van Nazareth. Volgens de emeritus-hoogleraar is Jezus geen godenzoon geweest. Hij was een mens van vlees en bloed, ‘een mens onder de mensen’, een mens die door zijn doen en laten aandacht trok, een charismatische persoonlijkheid die indruk maakte op zijn tijdgenoten.
Wie werkelijk interesse heeft in Jezus van Nazareth kan niet om het werk van Cees den Heyer heen.